Eeuwenoud Antwerps erfgoed krijgt tweede leven als kunst

Bij een restauratie gaat heel wat materiaal door onze handen. Het meeste kan terug op zijn plaats, maar soms blijft er iets over: een stukje leisteen dat losgekomen is, een brok baksteen, wat lood of zandsteen. Die fragmenten zijn te klein of te beschadigd om terug te plaatsen. Voor ons blijven ze wel verbonden met een plek en een geschiedenis.

Kunstenares Christel Rapier gaf zulke fragmenten uit de Sint-Jacobskerk en de Sint-Pauluskerk een nieuwe bestemming. Wij begeleiden de restauratie van beide kerken. Christel verwerkte de fragmenten in twee abstracte werken, die we op 4 november 2026 voorstelden tijdens de vernissage ‘Relikwieën in een nieuwe vorm’ in ons kantoor in de Justitiestraat.

“Wij proberen als restauratiearchitecten gebouwen weer te laten spreken. Christel geeft deze kleine stukjes ervan een eigen stem,” zei onze bestuurder Stefanie Reyskens in haar welkomstwoord.

Het idee groeide uit een vriendschap. Vorig jaar verhuisden we naar een historisch herenhuis in de Justitiestraat. Stefanie, die steenmeijer architecten tien jaar geleden overnam, wilde kunst in de salons. Het moest wel “iets heel persoonlijks” zijn, “iets dat verbonden is met wie we zijn en met wat we hier elke dag doen.” Ze kent Christel al een twaalftal jaar. In een van hun gesprekken kwam de vraag op of er iets te maken viel met restmateriaal uit onze eigen restauratieprojecten. Ze waren allebei meteen enthousiast.

Christel werkt niet met traditionele verf. De basis van haar werken is verpulverd gesteente en gruis. “Het zijn fragmenten van monumenten die door de handen van restaurateurs gingen en hier, op het canvas, een tweede adem krijgen,” zegt ze. “De aanwezigheid van deze fragmenten in het kunstwerk brengt de geschiedenis van de kerk letterlijk binnen in een nieuwe artistieke context.”

Dat sluit aan bij hoe wij met materiaal omgaan. In ons vak zoeken we voortdurend naar manieren om zorgvuldiger met materialen om te gaan. Erfgoed leert ons daar veel over: blijven gebruiken, herstellen, aanpassen en voortbouwen op wat er al is.

Ernest Van Buynder, erevoorzitter van het MuHKA, plaatste de werken tijdens de vernissage in de materieschilderkunst. Die naoorlogse stroming draait rond de Catalaan Antoni Tàpies, de Italiaan Alberto Burri en de Nederlands-Belgische Bram Bogart. Tàpies ontdekte dat zijn schilderijen “muren” waren geworden. Burri werkte met dikke, gecraqueleerde lagen van verschroeid hout, jute, lompen en pek. Ook bij Christel draagt het materiaal zelf de betekenis. Volgens Van Buynder vormen haar werken een tastbaar archief van twee kerken die zowel vreugdevolle als droevige momenten kenden, zoals de brand in de Sint-Pauluskerk.

“Christel Rapier is met Tàpies, Burri en Bogart in goed gezelschap,” zei hij. “Vooral omdat ze een eigen, unieke bijdrage levert aan de materieschilderkunst, door de bijzondere materiaalkeuze en de wijze waarop zij deze verwerkt.”

Op de vernissage kwamen mensen uit de kunstwereld, de architectuur en de erfgoedsector samen, maar ook uit cultuur, beleid en het bedrijfsleven. Eliot Lawson zorgde voor de muziek. Dank aan iedereen die erbij was.

De twee werken krijgen een vaste plaats in ons kantoor. Wie bij ons langskomt, kan ze er bekijken.